Αρχείο για φιλοσοφία

Μοναχισμός, σοσιαλισμός και κοινοκτημοσύνη

8207_0_L

Κατά την επίσκεψή του στο Άγιο Όρος, ο Αλέξης Τσίπρας φέρεται να είπε πως «υπάρχουν κοινές αντιλήψεις, αλλά και πολλά στοιχεία της Αγιορείτικης ζωής, από τα οποία όλοι μπορούν να παραδειγματιστούν».

Πιστεύω ότι η μόνη «κοινή αντίληψη» ή «παράδειγμα προς μίμηση» που μπορεί να βρήκε ένας δεδηλωμένος άθεος αριστερός σε χώρο ορθόδοξου μοναχισμού είναι η κοινοκτημοσύνη. Μόνο σε αυτό το χαρακτηριστικό θα μπορούσε να μοιάζει μια μοναστική πολιτεία με μια «ιδανική σοσιαλιστική κοινωνία», όπως την φαντάζονται οι αριστεροί. Ενώ όμως ο Αλέξης Τσίπρας πολύ εύκολα περιέγραψε αυτό το κοινό εξωτερικό γνώρισμα, παρέλειψε εντούτοις εντέχνως το πώς οι δυο Πολιτείες, μοναστική και σοσιαλιστική, καταλήγουν στην κοινοκτημοσύνη ή δίκαιη κατανομή του πλούτου:

Οι μονάζοντες στον Άθω έχουν ηθελημένα απαρνηθεί τον πλούτο και τα υλικά αγαθά. Πολλοί από αυτούς είχαν κινητή ή ακίνητη περιουσία πριν μονάσουν, την οποία εγκατέλειψαν, αποποιήθηκαν ή δώρισαν πριν αποσυρθούν από τα εγκόσμια. Αντιθέτως, κανείς αριστερός δεν αποποιήθηκε τον ιδιωτικό του πλούτο, ούτε στα πάλαι ποτέ καθεστώτα του υπαρκτού σοσιαλισμού, όπου η κομματική νομενκλατούρα έπινε και έτρωγε κατανέμοντας δίκαια την φτώχια στο λαό, αλλά ούτε στις αστικές δημοκρατίες, όπου οι αριστεροί πολιτικοί υποτίθεται ότι αγωνίζονται για τους κατατρεγμένους, ενώ δείχνουν ίδια ή και μεγαλύτερη τάση από τους αστούς στη συσσώρευση κινητών, ακινήτων, αυτοκινήτων, μετοχών, καταθέσεων και άλλων υλικών αγαθών του κατά τα άλλα «κατάπτυστου» καπιταλισμού.

Έπειτα, οι κάτοικοι του Άθω βρέθηκαν εκεί με τη θέλησή τους. Δεν γεννήθηκαν εκεί, αλλά εκουσίως προσχώρησαν σε ένα κοινωνικό σύστημα που λειτουργεί έτσι επί 1.000 χρόνια και είναι πάντα ελεύθεροι, εάν δεν τους αρέσει, να αποχωρήσουν. Αντίθετα, όπου εφαρμόστηκε ο υπαρκτός σοσιαλισμός, έκλεισαν τα σύνορα, απαγορεύτηκε η έξοδος στους αντιφρονούντες, φυλακίστηκαν, εκτοπίστηκαν και βασανίστηκαν όσοι ασκούσαν κριτική στο καθεστώς, ενώ οργανώθηκε εκτεταμένη προπαγάνδα στην εκπαίδευση και την ενημέρωση.

Τελικά, Αλέξη, παρά την φαινομενική ομοιότητα ως προς την κοινοκτημοσύνη, η βασική διαφορά μοναστικής και σοσιαλιστικής κοινωνίας είναι η ελευθερία. Στην μοναστική είσαι ελεύθερος να προσχωρήσεις ή να αποχωρήσεις, ενώ στην σοσιαλιστική δεν υπάρχει επιστροφή: θα υποστείς την εφαρμογή των ιδεών μιας ιντελιγκέντσιας η οποία, μην έχοντας απαρνηθεί πρώτη η ίδια την περιουσία της, ξεκινά να μοιράσει «δίκαια» τον πλούτο των άλλων. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που δεν γίνεται πιστευτή…

«πιστεύω ότι οι θρησκείες πρέπει να τελούν υπό τον έλεγχο του Κράτους»…

Την Τετάρτη 31 Ιουλίου, η βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας κ. Βούλτεψη δήλωσε σε τηλεοπτική εκπομπή τα εξής:

«Προσωπικά τάσσομαι υπέρ του να μην υπάρξει χωρισμός Κράτους-Εκκλησίας (…), διότι πιστεύω ότι οι θρησκείες πρέπει να τελούν υπό τον έλεγχο του Κράτους, όπως συμβαίνει με το σημερινό μας Σύνταγμα. Στις ΗΠΑ όταν αυτό απελευθερώθηκε είχαμε πάνω από 200 καινούρια δόγματα, να μην πω χιλιάδες, που καθένας γύρευε τον οβολό του πιστού και πουλούσαν την αιώνια ζωή. Θεωρώ απόλυτα υποχρεωτικό οτιδήποτε έχει να κάνει με την επόμενη ζωή και με την ελπίδα που δημιουργείται, να τελεί υπό τον έλεγχο του Κράτους.» (Το σχετικό βίντεο μπορείτε να το δείτε ΕΔΩ, μετά το 1:00:40).

Η συντηρητική δεξιά είναι εδώ. Ομολογεί πλέον απερίφραστα ότι επιχειρεί να θέσει υπό τον απόλυτο έλεγχο του Κράτους ακόμη και τις βαθύτερες πτυχές της ανθρώπινης υπόστασης, όπως είναι οι μεταφυσικές πεποιθήσεις των πολιτών. Οι οικονομικές ελευθερίες, τις οποίες συνήθως σύρεται να υπερασπιστεί, δεν μπορούν πια να καλύψουν τη βαθιά κρατικιστική νοοτροπία της. Ακριβώς όπως και η αριστερά δεν μπορεί να κρύψει το κρατισμό της κάτω από το προσωπείο της υπεράσπισης των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, υποστηρίζοντας ταυτόχρονα τη βάναυση παρέμβαση του κράτους στην οικονομική ελευθερία των πολιτών.

Αδυνατούν και οι δυο να καταλάβουν ότι πολιτικές και οικονομικές ελευθερίες πάνε χέρι-χέρι. Ότι δεν μπορεί να υπάρξει ελεύθερη οικονομία σε καταπιεστικό καθεστώς, όπως δεν μπορούν να υπάρξουν πολιτικά ελεύθεροι πολίτες, αν είναι οικονομικά δεμένοι χειροπόδαρα.

Όσο νωρίτερα το καταλάβουν, τόσο το καλύτερο για όλους μας.

Γεννιόμαστε μόνοι, πεθαίνουμε μόνοι.

Γεννιόμαστε μόνοι, πεθαίνουμε μόνοι.

Αυτές τις δυο αλήθειες δυσκολεύεται να αποδεχτεί η ανθρώπινη φύση. Ενεργώντας με τη λογική, ο άνθρωπος προσπαθεί να ερμηνεύσει τελολογικά την ύπαρξή του και τον κόσμο γύρω του. Η πιο κοινή διέξοδος, σε όλη την ανθρώπινη ιστορία και σε όλους τους λαούς, είναι το θρησκευτικό συναίσθημα, η πίστη ότι η ύπαρξη συνεχίζεται και μετά το θάνατο. Ποτέ δεν κατορθώθηκε να εκριζωθεί το θρησκευτικό συναίσθημα, ακριβώς επειδή είναι σύμφυτο με την έμφυτη αναζήτηση του ανθρώπου για το «πριν» και το «μετά».

Η πίστη λοιπόν του καθενός (και ο αγνωστικισμός ή η αθεΐα του) είναι αποτέλεσμα μιας βαθειάς υπαρξιακής αναζήτησης. ‘Ετσι, πρέπει να είναι απολύτως σεβαστή από τους άλλους, ακριβώς όπως η φυλή του, το φύλο του, ο σεξουαλικός προσανατολισμός του, χαρακτηριστικά δηλαδή που είτε κουβαλά εκ γενετής ή είναι αποτέλεσμα επιλογών που τον συνοδεύουν σε όλη του τη ζωή και που δεν μπορούν να αλλάξουν παρά μόνο με βίαιη αλλοίωση της προσωπικότητάς του.

Στο (κοντινό και απώτερο) παρελθόν, πολλές κοινωνίες θεωρούσαν βασικό τους ρόλο την αλλοίωση όσων από τα παραπάνω χαρακτηριστικά «παρεκκλίνουν», με σκοπό τη δημιουργία ομοιόμορφου συνόλου. Αποτέλεσμα: Ιερά Εξέταση, Ιεροί Πόλεμοι, Εθνοκαθάρσεις. Αν κάτι μπορούμε να ονομάσουμε «πρόοδο» στη σύγχρονη κοινωνική οργάνωση, μετά το Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, είναι η αποδοχή ότι δεν είναι ρόλος της κοινωνικής οργάνωσης να αλλοιώσει χαρακτηριστικά των μελών της, αλλά να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ομαλής συμβίωσης κάθε ανθρώπου, ανεξάρτητα από όλα τα παραπάνω: χρώμα, φύλο, σεξουαλικό προσανατολισμό, φυλή, θρησκεία.

Δυστυχώς, στα πλαίσια επίτευξης του παραπάνω στόχου, πολλές κοινωνίες (ΗΠΑ, Δυτ.Ευρώπη) ξεπερνούν την ποινικοποίηση ενεργειών και προχωρούν στην ποινικοποίηση ακόμη και έκφρασης «politically incorrect» απόψεων. Θεωρείται πως έτσι προλαμβάνονται τυχόν συγκρούσεις μεταξύ μελών του κοινωνικού συνόλου που έχουν διαφορετικές απόψεις και τις εκφράζουν, ή απλά ασκούν κριτική ή σάτιρα, λεπτή ή και χοντροκομμένη. Οι πρόσφατες υποθέσεις Παπαχρήστου και «Παστίτσιου» στα καθ’ημάς, αποδεικνύουν ότι δεν είναι έτσι. Παρατηρείστε ότι υπήρξαν συμπολίτες μας που θεώρησαν ορθή την δίωξη Παπαχρήστου για το φυλετικό της αστείο και αδικαιολόγητη τη δίωξη «Παστίτσιου» για την θρησκευτική του σάτυρα. Και το αντίθετο.

Η στρέβλωση αυτή συνέβη διότι, ενώ η ορθή λύση είναι να αποτραβηχθεί το κοινωνικό σύνολο, η ευνομούμενη πολιτεία, από τη ρύθμιση έκφρασης των απόψεων, έχει επικρατήσει σταδιακά η άποψη ότι είναι πιο αποτελεσματικό να διώκονται όσοι έχουν απόψεις που θεωρητικά θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την ομαλή συμβίωση ανθρώπων με διαφορετικά χαρακτηριστικά. Έτσι όμως, το μόνο που πετύχαμε είναι να μετακινήσουμε το αντικείμενο της δίωξης: παλαιότερα διώκαμε όσους απειλούσαν την ομοιομορφία των χαρακτηριστικών του κοινωνικού συνόλου, τώρα διώκουμε όσους υποστηρίζουν μια «black list» απαγορευμένων απόψεων που έχουμε δημιουργήσει.

Στην πραγματικότητα, ακόμη δεν έχουμε αποδεχθεί ότι γεννιόμαστε μόνοι και πεθαίνουμε μόνοι. Η εμμονή ότι μια συλλογικότητα θα προστατέψει το προσωπικό μας μεταφυσικό οικοδόμημα έναντι όλων των υπολοίπων είναι στην πραγματικότητα η άρνηση να αποδεχτούμε ότι και στο μεσοδιάστημα συμβιώνουμε με άλλους ανθρώπους που έχουν ακριβώς την ίδια δυσκολία να χωνέψουν αυτή την αλήθεια.

Ανεκπλήρωτος έρωτας

images

Θα σου έχει τύχει, αγαπητέ αναγνώστη, στα χρόνια της αθώας νιότης σου, να συναντήσεις έναν ανεκπλήρωτο έρωτα: μια γυναίκα την οποία ερωτεύτηκες, χωρίς όμως εκείνη ποτέ της να γυρίσει να σε κοιτάξει. Που κατόπιν η φαντασία σου της προσέδωσε μυθικά χαρίσματα, μοναδικές χάρες, υπεράνθρωπα γνωρίσματα. Που τελικά στο νου σου την ταύτισες με τον ορισμό του έρωτα, αυτόν που ίσως δεν ξανασυνάντησες ποτέ.

Μπορεί τη γυναίκα αυτή να τη συναντήσεις χρόνια, δεκαετίες αργότερα. Μπορεί ακόμη να είναι και γριά, ξεδοντιασμένη και άσχημη. Να υπήρξε σκληρή με τον άντρα της, να μην του μαγείρευε ποτέ, να τον κεράτωνε. Δε θα σε επηρεάσει τίποτε, ποτέ δεν έζησες εξάλλου μαζί της για να δεις ότι τελικά όλα ήταν παιχνίδι του μυαλού και αυτή η γυναίκα δεν ήταν για σένα. Δε θα σε επηρέαζε ούτε ο άντρας της, αν τα συζητούσε μαζί σου. Θα την δεις και πάλι με την γλυκειά ανάμνηση του ανεκπλήρωτου έρωτα, θα τη δεις με τα αθώα εφηβικά μάτια που κάποτε την ερωτεύτηκαν.

Έτσι δρα ο ανεκπλήρωτος έρωτας.

Αυτή ακριβώς είναι η σχέση των Ελλήνων με τις σοσιαλιστικές ιδέες. Στα νεανικά, εφηβικά μας μάτια φάνταζαν τέλειες. Δικαιοσύνη, ισότητα, αλληλεγγύη. Κανείς πλουσιότερος, όλοι με δουλειά, κανένας στο δρόμο. Τι πιο τέλειο; Δυστυχώς, τον σοσιαλισμό τον παντρεύτηκε η Ανατολική Ευρώπη, εμείς ποτέ. Και δεν πέρασε καλά μαζί του. Διαπίστωσε ότι μοιράζει μεν δίκαια, αλλά τη μιζέρια, όχι τον πλούτο. Δίνει όραμα, αλλά δυστυχώς δεν επιβιώνεις τρώγοντας όραμα. Υπόσχεται κοινωνία αλληλεγγύης, αλλά υψώνει τείχη και συρματοπλέγματα. Τάζει εργασία για όλους, αλλά σκοτώνει την ψυχή της εργασίας: το κίνητρο.

Έτσι, η Ανατολική Ευρώπη πήρε διαζύγιο μαζί του, μας διηγήθηκε και τα καθέκαστα. Εμείς όμως τίποτα. Βλέπουμε το σοσιαλισμό με τα αθώα, εφηβικά μάτια που τον ερωτεύτηκαν. Τι κι αν παντρευτήκαμε άλλον, με περιουσία, περάσαμε καλά, κάναμε τα ταξίδια μας, πήραμε τα αυτοκίνητα, τα σπίτια μας, τα εξοχικά μας… Συνεχίζουμε να ονειρευόμαστε τι ωραία θα ήταν να κτίζαμε μια σοσιαλιστική κοινωνία. Δυστυχώς δεν ζήσαμε το σοσιαλισμό για να τον απομυθοποιήσουμε…

Έρως ανίκατε μάχαν…

Περί κινήτρων…

Είχα, θυμάμαι, στο Λύκειο έναν φιλόλογο, ο οποίος ήταν πασίγνωστος για τα ιδιαίτερα μαθήματά του, για τα οποία πληρωνόταν καλά. Τόσο είχε επικεντρωθεί σε αυτά, ώστε οι εκθέσεις που γράφαμε στο σχολείο είχαν από κάτω μια παρατήρηση του τύπου «καλή η έκθεσή σου». Δεν προλάβαινε να γράψει κάτι παραπάνω…

Το γεγονός από μόνο του δεν θα μου είχε κάνει εντύπωση, δεν ήταν άλλωστε ο μόνος. Ο συγκεκριμένος φιλόλογος όμως ήταν γνωστός… σοσιαλιστής και συμμετείχε σε όλες ανεξαιρέτως τις απεργίες της ΟΛΜΕ, με αιτήματα «δημόσια δωρεάν παιδεία για όλους», «η παιδεία δεν είναι εμπόρευμα», κλπ. Αυτό ομολογώ ότι με είχε εντυπωσιάσει περισσότερο και από το δράκο της Αποκάλυψης με τα επτά κεφάλια και τα δέκα κέρατα.

Με τον καιρό ανακάλυψα ότι υπάρχουν και άλλοι σαν αυτόν, σχεδόν παντού. Γιατροί του ΕΣΥ, που έχουν επιλέξει δηλαδή να παρέχουν τις υπηρεσίες τους στο Δημόσιο Σύστημα Υγείας, είναι κανόνας να πληρώνονται και ανά περιστατικό, με το γνωστό «φακελάκι». Υπάλληλοι πολεοδομίας προωθούν φακέλους εφόσον υπάρχει το γνωστό «γρηγορόσημο». Εφοριακοί κάνουν ελέγχους και μοιράζονται τα καταλογιζόμενα πρόστιμα με το Δημόσιο. Ακόμη και οι τελωνειακοί, δημόσιοι υπάλληλοι και αυτοί, παίρνουν ποσοστά από τους εκτελωνισμούς που κάνουν.

Όλοι οι παραπάνω, αν τους ρωτήσετε, θα ταχθούν αναφανδόν υπέρ του κοινωνικού κράτους, της δημόσιας υγείας, της δημόσιας παιδείας και κατά των ιδιωτικοποιήσεων, των κερδοσκόπων και της «σύνδεσης της αμοιβής με την παραγωγικότητα». «Όχι στην εντατικοποίηση της εργασίας, όχι στη σύνδεση της αμοιβής με την παραγωγικότητα» διατρανώνει μονίμως το ΚΚΕ και τα συνδικάτα, βρίσκοντας ευήκωα ώτα….

Όλα τα παραπάνω παραδείγματα αποδεικνύουν κάτι γνωστό, ότι ο άνθρωπος θέλει κίνητρο στην εργασία του. Να αμείβεται ανάλογα με το πόσο εργάζεται. Να εκτιμούν τον κόπο του και να τον ενθαρρύνουν να συνεχίσει.

Η διαφορά είναι ότι άλλοι το παραδέχονται και άλλοι όχι. Αυτοί που δεν το παραδέχονται αποτελούν την τεράστια πλειοψηφία της σχιζοφρενικής ελληνικής κοινωνίας, η οποία χαρακτηρίζει μετά βδελυγμίας «κερδοσκόπο» κάθε επενδυτή, αποδέχεται όμως μια χαρά τον εφοριακό που βγαίνοντας στη σύνταξη έχει δημιουργήσει περιουσία εκατομμυρίων.

Αλλάζουν οι νοοτροπίες αυτές με ένα μνημόνιο;